Berichten uit de hoogstamwereld

Hoe zorg ik voor weinig reactiehout bij achterstallig onderhoud?

Als je bij een fruitboom achterstallig onderhoud weg werkt dan betekent dat bijna altijd veel hout wegzagen. Vaak zijn bomen die (een tijd) niet gesnoeid zijn heel vol met hout. Als je het teveel aan hout weg snoeit dan wil je dat er niet veel terug komt. Sommige snoeiers denken dat het onvermijdelijk is, maar dat is niet zo. Er zijn een aantal factoren die de hoeveelheid reactiehout beïnvloeden.

de hoeveelheid bloemknoppen: veel bloemknoppen betekent als alles goed gaat, veel vruchten. De boom stopt dan vooral zijn overtollige energie na het snoeien in de vruchten en minder in nieuwe scheuten.

tijdstip snoeien: als je net voor de bloei snoeit dan krijg je minder groeireactie dan als je vroeg in de winter snoeit.

Er zijn grote verschillen tussen rassen: Sterappel, Zoete Bloemee, Suikerpeer en Brederode reageren bijv. sterk op snoei, in tegenstelling tot bijv. Goudrenet en Giesser Wildeman.

Zoveel mogelijk dun hout weghalen: vooral oud vruchthout en dunnere gesteltakken.

Probeer bij het snoeien er op te letten dat de overtollige energie van de verwijderde tak zo goed mogelijk kan worden opgevangen door de overgebleven tak. Dat kan als je bij een splitsing de dunnere tak weghaalt. Als je op onderstaande foto de dunnere tak weghaalt dan zal er wel reactie optreden, maar niet zo sterk, omdat de dikkere tak redelijk wat overtollige energie kan opvangen (met fruit en nieuwe scheuten). Dit principe werkt tot een maximale verhouding van 40:60 voor dun:dik.

Hoe hou ik een sterappel in bedwang?

In veel hoogstamboomgaarden staan Sterappels. Dat is voor velen een bekende oude appel. Wat velen niet weten is dat een sterappel een zeer sterke groeier is, die daarbij ook zeer gevoelig is voor snoeien! Het resultaat van hoogte proberen te beperken bij een puber sterappelboom zie je hiernaast: geweldig veel en steil reactiehout. Daar heb je dus weer heel veel werk aan om die boom weer rustiger te krijgen.

Afgelopen week heb ik zelf een sterappel gesnoeid in een achtertuin in een nieuwbouwwijk. Eigenlijk is dat dus geen geschikte boom voor zo’n plek: hij is nu 7 meter hoog en 6 meter breed. Ik heb hem expres de afgelopen jaren weinig gesnoeid omdat hij nog sterk in de groei was. Nu begint de boom veel meer vruchthout te krijgen en zal veel fruit gaan dragen. Volgend jaar ga ik proberen de boom iets lager te maken.

Mijn ervaring is dus dat puberbomen (die nog in de groei zijn) beter niet te fors terug gesnoeid moeten worden om ze lager en/of hoger te maken: ze zullen met veel reactiehout terugkomen. Vooral rassen die sterk op snoei reageren, zoals Sterappel, Zoete Bloemee of Dijkmanszoet. Beter lijkt het mij om de puberboom wat uit te laten razen qua groei en hem vruchtbaar te laten worden. Dan kan er wel met beleid gesnoeid worden omdat door het vele vruchthout de boom de energie, die vrijkomt bij het weghalen van de takken, in het fruit kan stoppen. Je krijgt dan relatief weinig reactiehout, dus een mooiere boom en ook nog eens weinig snoeiwerk!

Veilig en makkelijk op de ladder jonge hoogstambomen snoeien

Afgelopen zaterdag heb ik instructie gegeven aan de hoogstambrigade uit Barneveld. Dat gebeurde in een hoogstamboomgaard met jonge bomen van ongeveer 5-6 jaar oud. 2 jaar geleden heb ik dezelfde brigade daar ook instructie gegeven en dit was een mooie gelegenheid om te zien wat voor effect het snoeien van 2 jaar geleden heeft gehad.

Een volledig verslag over wat er komt kijken bij het snoeien van jonge appel- en perenhoogstambomen vindt u op de website van de hoogstambrigade Barneveld: klik hier.

Belangrijk onderdeel bij het snoeien is het laddergebruik. Vaak worden de ladders in een A-stand buiten de kroon gezet. Dat is niet veilig en ook moet je dan de ladder heel vaak verzetten om de hele boom te kunnen snoeien. Veel beter is om de ladder in de A-stand zoveel mogelijk tussen de takken te zetten met 1 deel tegen de stam aan of ernaast (zie rechts op de foto). Als de takken stevig genoeg zijn (min. 3cm dik) dan kan de ladder ook uitgeschoven in de kroon staan (links op de foto). Dan sta je veilig en je kunt veel meer snoeien vanuit 1 ladderzet.

Om de ladder in de kroon te kunnen zetten en om makkelijk te kunnen werken op de ladder is het dus vaak wel nodig om takken weg te zagen. Dat zijn dan meestal zijtakken, en vaak ook goede takken. Het belangrijkste is echter makkelijk en veilig werken!

Verplanten van grotere hoogstambomen goed mogelijk

Regelmatig kom ik in boomgaarden of tuinen waar de fruitbomen veel te dicht op elkaar staan of te dicht bij raster of heg. Vaak is dan de enige oplossing om de moeilijke keuze te maken er bomen tussen uit te zagen. Dat is wel het beste om te doen, want anders krijg je steeds lelijkere bomen. En daar moet dan veel aan snoeien om ze maar niet teveel in elkaar te laten komen.
Soms is er echter ook elders plek voor de te verwijderen bomen en is verplanten een mogelijkheid. Dat kan met behulp van een speciale boomverplantmachine, van loonwerker de Vree uit Dodewaard. Hieronder is hij bezig op een boerenerf, waar 8 hoogstamfruitbomen van ca. 30 jaar oud verplaatst worden vanuit de tuin naar de hoogstamboomgaard.


Een hoogstamappel van 30 jaar en met een stamdikte van 25 cm en een kroon van 4 x 4 m wordt uit de grond gelepeld met een soort ijslepel van 1,90m doorsnee.

In 1,5 uur tijd waren 8 bomen verplant naar de hoogstamboomgaard 100m verderop. Bij verplanten op hetzelfde perceel was er ca. 1 uur nodig geweest. Deze klus kostte incl. 1 uur reistijd ongeveer 330 euro. Geen gering bedrag, maar voor 8 bomen is dat feitelijk heel weinig geld. Vooral als je het vergelijkt met nieuwe aanplant en de tijd die het kost voordat de boom dezelfde grootte heeft als de oude bomen.

Oude perenbomen opknappen

Hoe moet je oude perenbomen snoeien? Die vraag kwam aan de orde bij de snoei-instructie aan de snoeigroep van de bewonersgroep Munnikenhof in Vianen. Zie hebben aan de westelijke rand van Vianen tientallen hoogstamfruitbomen in beheer. Daaronder sinds dit jaar ook oude peren van het ras Legipont, die 2 jaar geleden getopt zijn. De eerste vraag die wordt gesteld is wat ze moeten doen met al het reactiehout. Dat moet met beleid worden gesnoeid. Maar er zijn andere zaken eigenlijk nog belangrijker: zoals makkelijk en veilig snoeien en de bomen zo vitaal mogelijk houden. Meer daarover kunt u lezen in onderstaand verslag.

Hoe snoei ik een hoogstam knipboom?

Regelmatig kom ik de vraag tegen: ‘hoe moet ik een hoogstamboom snoeien die vol zit met waterlot’? Het zijn bomen waarin elk jaar het nieuwe reactiehout (betere naam dan waterlot) weer worden weggesnoeid. Als je dat jaren doet krijg je een hoogstamboom met takken en daarop allemaal knotjes. Die snoeimethode geeft heel veel werk en levert vaak weinig fruit op. Hoe kun je zo’n boom nu snoeien zodat die minder nieuwe scheuten geeft?

Zaterdag 9 maart gaf ik een snoei-instructie hierover aan de hoogstambrigade van Heerde, in de hoogstamboomgaard van mevrouw Vos. Daar staat zowel oude als puber- en jonge hoogstambomen, vooral appels.

Instructie over hoeveel van de tweejarige scheuten wegsnoeien in een knipboom
Lees verder “Hoe snoei ik een hoogstam knipboom?”

Hoe snoei ik puberbomen?

Appelboom van ca. 10 jaar oud. Niet zo groot en al vruchtbaar: heeft waarschijnlijk een niet hele sterke onderstam. Appelbomen op een zaailingonderstam kunnen na 10 jaar al 7m hoog en breed zijn.

9 februari was er een praktische cursusdag over het snoeien van zogenaamde puberbomen. Die dag werd gehouden in een appelboomgaard langs de IJssel bij Twello. Over het snoeien van puberbomen (5-25 jaar) staat nog weinig op papier of is te vinden op internet. Helaas gaat het nog al eens mis met de opbouw van jonge hoogstamfruitbomen. Maar het is wel een belangrijke fase in de ontwikkeling van een hoogstamboom.

Bij het snoeien van puberbomen zijn de volgende stappen belangrijk:
  1. Begin met het weghalen van het hout binnenin de kroon: geeft meer overzicht van de structuur van de gesteltakken en de kroon.
  2. Probeer de meeste geschikte gesteltakken te vinden voor hoogte-opbouw (de zogenaamde hoogtelijnen). Behoud zoveel mogelijk van die geschikte gesteltakken! Snoei concurrerende of gesteltakken die teveel in het midden van de boom zitten weg.
  3. Soms zit er nog iets van een harttak in het midden met daarom heen ook gesteltakken die de hoogte in gaan (zogenaamde hoogtelijnen). Dan is het vaak een forse ingreep om die harttak te verwijderen, maar als het gebeurt is mis hem al niet meer.
Links begint de vrijwilliger de gesteltak in het hart van de boom eruit te zagen. Rechts het resultaat.
Lees verder “Hoe snoei ik puberbomen?”

Soms lukt de opbouw goed!

Als je bezig bent met de vormsnoei van jonge hoogstambomen dan gaat het helaas vaak toch anders dan dat je zou willen. Afgelopen week was ik echter in een 10 jaar oude boomgaard waar ik de bomen vanaf het begin heb gesnoeid.

Op de foto staat een hoogstamappel met een model zoals ik het graag zie: de boom heeft een soort bolvorm met een aantal hoofdgesteltakken schuin omhoog (4 bij deze boom). Aan die gesteltakken zitten op verschillende hoogtes ook al zijtakken (bij deze boom horizontaal of wat schuin omhoog). Dit model met een aantal takken omhoog en daaraan zijtakken komt ongeveer overeen met de basisopbouw van oude appelhoogstambomen. Die zijn meestal wel veel grilliger van model maar je kunt toch wel dezelfde basisopbouw herkennen.

De zijtakken groeien in de loop van de jaren verder naar buiten en zullen zich ook vertakken in meerdere vruchttakken aan de buitenkant van de kroon. Daar krijg je dus op verschillende hoogtes zijetages met vruchthout.